Nog niet zo lang geleden bereikte me het bericht dat ik maar eens moest ophouden te denken in termen van analytische versus continentale filosofie. Dat was toch allemaal ouwe koek? Wel, not quite. Vorig jaar nog verscheen De nieuwe Franse filosofie, een overzicht van ‘denkers en thema’s voor de 21e eeuw’. Een sterk politiek gekleurd overzicht waarbij met ‘denkers’ veelal ‘antihumanistische denkers’ werd bedoeld.

Ook onderhavig overzicht uit 1994 meende de titel Fifty key contemporary thinkers te moeten voeren, zonder ook maar een spoor van analytisch of positivistisch geïnspireerde denkers te bevatten. Continentale filosofie blijft een bastion dat de gelederen goed gesloten houdt. Zo ken ik nogal wat jonge menswetenschappers die niet bekend zijn met de Sokal-hoax. (In het voornoemde boek over nieuwe Franse filosofie wordt er één voetnoot aan gewijd, op een totaal van 478 pagina’s.) En onlangs moest ik een wollig boekje bestellen van Michel Serres. Stond op de literatuurlijst van een kennis die in Leuven theologie studeert — en nog nooit van het onderscheid tussen analytisch en continentaal denken had gehoord.

De kwalificatie ‘key thinkers’ is er trouwens serieus over. Dumézil? LeDeouff? Sollers? Sleutelfiguren in het twingste-eeuwse denken? Neen, de waarheid is dat John Lechte, Kristeva-specialist, lemmata schreef bij vijftig denkers die vooral door menswetenschappers serieus worden genomen – filosofen, sociologen, kunstkenners en literatuurwichelaars die om theoretische bling bling verlegen zitten. Sla er de sektarische blaadjes maar op na. Geen sociologische literatuurkritiek zonder Bourdieu. Zelden een kunsttheoretisch opstel dat niet nog eens de denkfouten van Benjamin nabauwt.

Fifty key contemporary thinkers las ik daarom goeddeels als een staalkaart van alles wat me tegenstaat in de filosofie. Niet dat alles wat gezegd wordt wetenschappelijk onderbouwd moet zijn, tuurlijk niet, maar noem het dan essayistiek, geen filosofie. Noem ideeën ook geen theorie als het hooguit hypotheses betreft. Ik gebruik het woord theorie graag in enge zin. Een goede theorie doet toetsbare voorspellingen. Deze voorspellingen worden getoetst aan waarnemingen. Als de voorspellingen overeenstemmen met de waarnemingen wint de theorie aan geloofwaardigheid.

Voor mij geschiedde het onheil vooral in de jaren zestig en zeventig, toen allerlei – veelal niet te bewijzen – ideeën over taal, tekst en betekenis de basis gingen vormen voor allerlei disciplines. Kort samengevat: in de jaren zestig bracht de structurele taalkunde even de hoop op een wetenschappelijke basis voor de menswetenschappen. Dat mislukte. Er kwam kritiek op de methode. Alleen: de voornaamste critici, de post-structuralisten, bleven in de jaren zeventig met hetzelfde conceptuele arsenaal werken. Sterker nog, het structuralistische jargon werd voor alles en nog wat gebruikt. Culturele, epistemologische en metafysische bezwaren werden geuit in linguïstische metaforen. Fifty key contemporary thinkers brengt die geschiedenis goed in beeld.

Lees verder…