horen zien en zwijgen - gerrit komrijTien jaar vóór Marc Mijlemans grossierde Gerrit Komrij al in uiterst giftige tv-kritiek in onze contreien. Voor NRC-Handelsblad nam hij in 1976 plaats op de bank voor ‘de treurbuis’ (door hem ook wel ‘jammerkast’ genoemd) en sabelde in een dagelijks krantenstukje alles neer wat hij zag. “Verdient de tv het dat je er elke dag over schrijft? Krijgen bakstenen ook zoveel aandacht van een juwelier?”

Geert Buelens stelde [...]



leave me alone - maureen corriganHet blijft één van de grote paradoxen van de literatuurbijlagen. Juist van de mensen die betaald worden om boeken te bespreken, kom je haast nooit aan de weet in welke mate dat lezen hun leven echt beïnvloedt. Soms krijg je de indruk dat het lezen hun lezen niet eens stuurt: de ene week wordt de loftrompet gestoken over de nieuwe Houellebecq, de week erop wordt een poëtische flutroman bewierookt.

Onder [...]



chinese schimmen - simon leysDat ik de vaderlandsche politiek maar met één – halfdichtgeknepen – oog volg, komt omdat hier alleen maar punten en komma’s kunnen veranderen. Men schuift een beetje naar rechts, naar links, weer naar rechts, und kein Ende. Het onverkwikkelijke aanmodderbad van de parlementaire democratie zie ik dan ook niet als een vehikel om een land goed te besturen, hooguit als een rem die extremen voorkomt.

Wanneer ik me daar weer eens [...]



de opstand der horden - gassetDe opstand der horden is een klassieker die altijd nog eens moest gelezen. De twintigste eeuw is de eeuw waarin de massa’s een politieke factor van formaat werden. In een reeks artikelen in een veelgelezen Madrileens dagblad legde José Ortega y Gasset eind jaren twintig de gevaren van die ontwikkeling bloot. Hij waarschuwt voor het fascisme, het communisme én voor wat hij noemde ‘de hyperdemocratie’.

Omdat het een reeks artikelen [...]



culture and anarchy matthew arnoldLeavis, Trilling, Bloom, Steiner en, recenter, Kimball en Scruton: ze vormen een amusante kaste van intellectuelen uit de humanities die in het ontbreken van culturele kennis snel de verwording van de planeet zien. Moderne grondlegger van dit genre klaagzang is Matthew Arnold. De hoog-Victoriaanse agenda van Culture and anarchy was niet weg te branden uit het cultuurdebat in de jaren 1870-1950.

Matthew Arnold (1822-1888) was al een van de cultuuriconen van [...]



Miami - Joan DidionDe snob en de vrek in mij bakken me soms aardige poetsen. Ik weet dat Joan Didion goede reportages maakt, en ik zie mezelf graag als een man die goede reportages leest. Dit boek kostte bovendien zowat een eurocent. Al dit maakte wel dat ik ineens een zwaar gedocumenteerde tekst zat te lezen over de Cubaanse gemeenschap in het Amerika van de jaren tachtig – een onderwerp waarvoor me elk kader [...]



dinosaur in a haystack - stephen jay gouldIk heb meer dan twee weken over dit boek gedaan, en dat is voor mijn doen ongewoon lang. Ik genóót, had genoeg aan een paar essays per dag, voelde niet de behoefte daarnaast nog boeken te lezen. Eerdere boeken van Gould, met één thema, vielen wat tegen. Als blijkt dat Gould in zijn ‘reflections in natural history’ – essays à 10, 15 pagina’s per stuk – zijn [...]



the meaning of it all - richard feynmanHet staat wel zo fraai op deze website, een boek van de grote natuurkundige Richard Feynman. De boeken van deze Nobelprijswinnaar wou ik al langer lezen, maar ik durfde dat niet. Ik sta weerloos tegenover harde fysica, zeker als die de contra-intuïtieve toer opgaat. Maar The meaning of it all was een afknapper om een andere reden: het betreft de letterlijke transcripties van lezingen, zonder tussenkomst van [...]



the intellectuals and the masses - john careyDit is het boek waar ik het eerder deze week over had. John Carey, toen Merton Professor of English aan Oxford, shook the academy toen hij in 1992 een onderbelicht aspect van de modernistische beweging bloot legde: haar dedain voor de lagere burgerij. Carey’s stelling: om zich te onderscheiden van de massamens zagen literatoren zich genoodzaakt complexere boeken te schrijven.

Carey trapt af met de klassieke beschrijving [...]



the modern world - malcolm bradbury 2“Make it New,” sommeerde Ezra Pound, en daar bedoelde hij meer mee dan de plicht voor schrijvers om origineel te zijn. Hun onderliggende filosofie moest veranderen, vond hij, de wisselwerking tussen vorm en inhoud diende herbekeken, en de relatie tussen kunstenaar en publiek was ook al een update toe. Malcolm Bradbury (1932-2000) portretteerde tien schrijvers die aan die eisen voldeden.

Die auteurs kunnen we rangschikken onder het kopje ‘modernisme’ [...]