Ik ga het dagboek van Gombrowicz helemaal doorlezen. Het leek me fijn tijdens dat project meteen maar de romanproductie erbij te nemen. Geneukt wordt er natuurlijk niet in ‘De Pornografie’, daar is het literatuur voor. De titel staat hier voor gluren naar andermans erotiek, daar opgewonden van raken, en van die opwinding nog méér opgewonden raken. Het boek  had ‘Het Voyeurisme’ moeten heten.

Witold Gombrowicz behoort met Stanislaw Ignacy Witkiewicz en Bruno Schulz tot [...]



Historische romans lijden snel aan twee gebreken. De romancier selecteert uit de geschiedenis hoofdzakelijk het materiaal dat een hedendaagse lezer nog zou kunnen interesseren, en vertekent daarmee dit verleden. Bovendien put de romancier in het commentaar dat zijn personages begeleidt meestal uit een overzicht dat de personages zelf niet hebben.

Door het bovenstaande eenvoudig om te keren, weet u meteen wat een historische roman bieden moet, voor mij. Hij [...]



In zes jaar humaniora werd mij elfendertig keer de Renaissance uitgelegd. Altijd in slogans die geen betekenis hadden voor een zestienjarige, omdat er geen levende ziel in te bekennen was: ‘wedergeboorte van de klassieke oudheid’, ‘herwaardering van de mens’, blablabla. Wat had ik graag een paar hoofdstukken Cardano gelezen, in het verlengde van de theorie. Een vroege autobiograaf. Een echte vent. Echte venten in [...]



Ik zou de kunstwichelaars niet te eten willen geven die graag de filosofische gereedschapskist bovenhalen — de meest stompe instrumenten eerst. Zien die lui een zwart vierkant van Malevitsj, gaat het al snel van je transcendent, immanent en contingent. Helemaal gênant wordt het als kunstenaars het boeventaaltje van critici overnemen. Twee gecontesteerde beroepen die serieux aan elkaar ontlenen. Twee beademingsmachines die elkaar in leven [...]



Zet een paar camera’s op een groep uitgehongerde eilandbewoners en kijk wat er gebeurt. Psychologisch spektakel verzekerd. Toch is er één goede reden om Expeditie Robinson te klasseren onder het kopje kitsch. Het vooruitzicht dat de beproeving maar een paar weken duurt, slaat elke existentiële scherpte uit het opzet. Romanschrijvers, van hun kant, hoeven zich niet aan financiële en ethische grenzen te houden, en kunnen [...]



De Palestijn Edward Said (die zichzelf graag zag als balling, in Amerika) definieerde een intellectueel ooit “als een schipbreukeling die leert hoe hij niet ten koste van, maar met het land moet leven, niet zoals Robinson Crusoe die zich ten doel stelt zijn eilandje te koloniseren, maar eerder als Marco Polo, wiens gevoel voor het wonderbaarlijke hem nooit in de steek laat en [...]



De westerse continentale filosofie wordt goeddeels verpest door Plato, van wie ze, naar het woord van Whitehead, een voetnoot is. In het oude Europa wordt al eeuwen rampzalig gegoocheld met ideaalbeelden en absolute begrippen. Ook ik, die christelijk ben opgevoed, heb daar een grote slok van binnengekregen — de invloed van het platonisme op het christendom is aanzienlijk. Biologen lezen voelt dan ook aan [...]



In de figuur van Zeno Cosini versterken een neurotisch onvermogen om te leven en een buitenproportieel talent voor zelfanalyse elkaar. De psychiater wordt erbij gehaald. En kijk, de gemeenplaatsen van de psychoanalyse en de vergoeilijkende praatjes van Zeno gaan een onontwarbaar, tragi-komisch verbond aan. “Beelden uit het verleden! Ik geloof dat ze slechts op te roepen zijn door middel van een optisch hulpmiddel, dat [...]



In het libertijnse vademecum Praktisch verstand haalde Theo Kars zoveel weg bij Baltasar Gracián dat hij me nieuwsgierig maakte naar deze Spaanse jezuiet. In Handorakel is heel goed te zien wat Kars zo aansprak. Als hooggeplaatste biechtvader kon Gracián allerlei wereldlijke leiders van nabij bestuderen. Zijn observaties resulteerden in een driehonderdtal leerstellingen. Een meedogenloze leidraad voor het profane leven. Een volstrekt amoreel geschrift. [...]



In de essaybundel De andere kleuren heeft Orhan Pamuk enkele volmaakte inleidende beschouwingen bij Dostojevski opgenomen. Ik kreeg prompt zin mijn oude liefde op te pakken. Pamuk heeft het onder meer tussen de gelijkenissen tussen Walging van Jean-Paul Sartre (waar ik als puber kapot van was) en Dostojevski’s Aantekeningen uit het ondergrondse, en dat was voldoende reden om deze korte roman, die ik altijd [...]